Sympozjum „Bezpiecznie w górach i na halach – z psem i bez psa”

31 sierpnia 2025 r. tuż przy schronisku Austriahütte na masywie Dachstein krowy zaatakowały małżeństwo. Mężczyzna poniósł śmierć, a jego żona odniosła ciężkie obrażenia. Według bazy danych wypadków ÖKAS (Österreichisches Kuratorium für Alpine Sicherheit – Austriackie Kuratorium Bezpieczeństwa w Górach) był to jeden z pięciu śmiertelnych przypadków w austriackich górach w latach 2005–2025. Czy liczba takich ataków rośnie? Czy zwierzęta stają się coraz bardziej agresywne? A może przyczyną jest zachowanie turystów? Czy potrzebna jest lepsza edukacja, czy też pastwiska powinny być grodzone? Po tragedii na masywie Dachstein Stowarzyszenie Alpenverein Austria (AVA) zajęło się tymi kwestiami i rozpoczęło ich szeroką analizę. Sympozjum „Bezpiecznie w górach i na halach – z psem i bez psa”, zorganizowane 21 listopada 2025 r., stanowiło dopiero początek tej dyskusji.

Christina Schwann
Redaktorka magazynu analyse:berg, ekolożka

Statystyki z bazy wypadków ÖKAS

–> Więcej na ten temat będzie można przeczytać w letnim wydaniu magazynu analyse:berg z 2026 roku.

Sprawa z doliny Pinnistal

Do czasu wydania tzw. „wyroku w sprawie ataku krowy w Pinnistal” nie zapadł ani jeden wyrok skazujący w sprawach karnych dotyczących ataków krów, a w postępowaniach cywilnych pozwy niemal zawsze były oddalane. Jak podkreśla Peter Kapelari, inaczej było jednak w sprawie z Pinnistal. Po śmiertelnym wypadku właściciel zwierzęcia został w pierwszej instancji uznany za wyłącznie odpowiedzialnego za wypadek. Dopiero sądy drugiej i trzeciej instancji złagodziły to orzeczenie, uznając jednocześnie 50-procentowe przyczynienie się poszkodowanej do wypadku.

Możliwe przyczyny rosnącej liczby zdarzeń na pastwiskach alpejskich

Peter Kapelari wskazuje kilka możliwych przyczyn niekiedy bardzo agresywnego zachowania bydła wypasanego na halach. Przedstawione hipotezy zostały następnie omówione i potwierdzone przez obecnych na sympozjum ekspertów:

• Zmiany w sposobie hodowli bydła
  
  Przejście na hodowlę krów mamek oraz odejście od chowu uwięziowego na rzecz obór wolnostanowiskowych mogą przyczyniać się do tego, że krowy mają mniejszy kontakt z ludźmi i w większym stopniu kierują się instynktem. Zdaniem Kapelariego zwłaszcza krowy mamki są częściej niż byki niedoceniane pod względem stwarzanego zagrożenia.

• Zmiany w podejściu do utrzymywania psów
  
  Kapelari przypuszcza, że w górach pojawia się nie tylko coraz więcej turystów, ale również coraz więcej psów. Jednocześnie maleje liczba psów utrzymywanych w gospodarstwach rolnych. Zmieniło się również podejście ich właścicieli. Dawniej psy pełniły przede wszystkim funkcję pomocników przy wykonywaniu różnych prac, dziś natomiast są przede wszystkim członkami rodziny. Pojawia się więc pytanie, czy zarówno właścicielom, jak i ich psom nie brakuje czasem odpowiedniego przeszkolenia.

• Zmiany społeczne
  
  Kapelari zwraca również uwagę na zachodzące zmiany społeczne. Coraz większa presja na aktywne spędzanie czasu wolnego idzie w parze ze spadkiem rozsądku, poszanowania dla innych oraz znajomości przyrody.

• Stres wypasanego bydła wywołany innymi czynnikami
  
  Kapelari wskazuje również na możliwe źródła stresu wypasanego bydła, takie jak zmiany klimatu czy coraz częstsze pojawianie się dużych drapieżników.

Opinie obecnych ekspertów

Szczególnie interesujące były wypowiedzi urzędowych lekarzy weterynarii, którzy również obserwowali wspomniane przez Kapelariego „oddomowienie” bydła będące skutkiem zmian w sposobie jego hodowli. Jednocześnie zwracają uwagę, że odpowiedzialność spoczywa także na rolnikach, którzy powinni znać swoje zwierzęta na tyle dobrze, aby nie wysyłać na hale zwierząt sprawiających problemy.

Nikt nie kwestionował, że hale stanowią tradycyjny krajobraz kulturowy, sprzyjają zachowaniu wysokiej bioróżnorodności i są jednym z filarów turystyki. Rolnicy słusznie oczekują, że ich miejsce pracy – hala – będzie odpowiednio doceniane, a potrzeby związane z funkcjonowaniem hal będą miały pierwszeństwo przed nieograniczoną aktywnością rekreacyjną. Uczestnicy sympozjum byli również zgodni, że większą odpowiedzialność powinna wziąć na siebie branża turystyczna, która wprawdzie została zaproszona na spotkanie, lecz nie wzięła w nim udziału. Nie można bowiem promować wyidealizowanego obrazu życia na halach, który nie odpowiada rzeczywistości. Wszyscy zgodzili się także, że znacznie lepiej należy wykorzystywać nowoczesne możliwości komunikacji – od interaktywnych tablic informacyjnych z wbudowanym chipem po cyfrowe informacje o pastwiskach, na których wypasane są krowy mamki, dostępnych już na etapie planowania wycieczki.

Nawet obecnie obowiązujące 10 zasad bezpiecznego zachowania na pastwiskach alpejskich mogłoby wymagać częściowej aktualizacji, na przykład w zakresie zachowania odpowiedniego dystansu od bydła. Obecny na sympozjum trener pracy z bydłem i rolnik podkreślał, że właśnie zachowanie odpowiedniej odległości od zwierząt stanowi główny problem.

Podsumowanie

Do wypadków z udziałem wypasanego bydła dochodzi w austriackich Alpach regularnie. W porównaniu z liczbą osób aktywnie korzystających z gór liczba rannych i ofiar śmiertelnych jest niewielka. Nie ulega jednak wątpliwości, że jest to temat budzący wiele emocji, ponieważ właśnie tutaj szczególnie wyraźnie ścierają się różne interesy związane z wykorzystaniem przestrzeni górskiej. Z jednej strony są osoby korzystające z gór, dla których hale stanowią miejsce wytchnienia od codzienności oraz przestrzeń do uprawiania sportu. Z drugiej strony są gospodarze hal, którzy od stuleci wypasają bydło na letnich pastwiskach, tworząc i zachowując cenny przyrodniczo krajobraz kulturowy o wysokiej bioróżnorodności. To właśnie on w dużej mierze kształtuje krajobraz Alp i od lat stanowi jeden z filarów promocji turystycznej tego regionu.

Wnioski

Sympozjum spełniło swój cel. Przedstawiciele różnych instytucji spotkali się, przedstawili swoje stanowiska i zostali wysłuchani. Najważniejsza była wspólna praca nad rozwiązaniami, a nie wzajemne obarczanie się winą. Dyskusja została tym samym rozpoczęta i będzie kontynuowana w kolejnych etapach. Celem jest wspólne wypracowanie konkretnych działań oraz uruchomienie jak najskuteczniejszej komunikacji wszystkimi dostępnymi kanałami.

ÖKAS, jako niezależny podmiot łączący różne środowiska, będzie pełnić rolę moderatora oraz zadba o przekazywanie niezbędnych informacji na zewnątrz.

O kolejnych konkretnych krokach będzie można przeczytać w zapowiedzianym wcześniej artykule, który ukaże się w letnim wydaniu magazynu analyse:berg w 2026 roku.