Sympozjum „Bezpiecznie w górach i na halach – z psami i bez”

31 sierpnia 2025 r. mężczyzna i jego żona zostają zaatakowani przez krowy bezpośrednio przed schroniskiem Austriahütte na Dachsteinie. Mężczyzna umiera, kobieta zostaje poważnie ranna. Według bazy danych wypadków ÖKAS był to jeden z pięciu śmiertelnych wypadków w austriackich górach w latach 2005-2025. Czy liczba ataków krów rośnie? Czy zwierzęta stają się bardziej agresywne? Czy jest to spowodowane zachowaniem turystów? Czy potrzebujemy więcej edukacji, czy też zwierzęta powinny być ogrodzone? Są to pytania, na które Alpenverein Austria odpowiada teraz konkretnie po tragicznym wypadku w Dachstein. Sympozjum „Bezpiecznie w górach i na alpejskich pastwiskach – z psami i bez” w dniu 21 listopada 2025 r. było tylko początkiem.

Christina Schwann
Redaktor analyse:berg, ekolog

Fritz Macher, pierwszy przewodniczący Alpenverein Austria, znał mężczyznę i jego żonę, którzy latem zginęli w wypadku w bezpośrednim sąsiedztwie studni Austriahütte. Byli oni długoletnimi funkcjonariuszami Alpenverein Austria, honorowymi członkami zarządu, a w przypadku kobiety nawet członkiem komitetu federalnego. Oboje byli doświadczonymi alpinistami i właścicielami psów, oboje wiedzieli, jak zachowywać się z szacunkiem wobec pasących się zwierząt. Mimo to doszło do dramatycznego wypadku, w którym mężczyzna zginął, a kobieta doznała poważnych obrażeń.

Wypadek ten pokazuje, że ogólne osądy dotyczące zachowania zarówno turystów, jak i rolników alpejskich są błędne. Pokazuje jednak również, że istniejące zasady zachowania najwyraźniej nie idą wystarczająco daleko lub nie są wystarczająco dobrze komunikowane.Z tego powodu na sympozjum w Ramsau am Dachstein zaproszono szerokie grono osób: Oprócz syna pary uczestniczącej w wypadku oraz przedstawicieli Stowarzyszenia Alpejskiego i gminy Ramsau, obecny był również prezes VAVÖ (Austriackiego Stowarzyszenia Alpejskiego), przedstawiciele rolników alpejskich i marketingu rolnego, trener bydła i rolnik, a także urzędowy lekarz weterynarii władz powiatu Lienz – oświadczenie złożył również urzędowy lekarz weterynarii prowincji Tyrol. Prezes Peter Paal był obecny w imieniu ÖKAS, a Peter Kapelari, konsultant, mediator i ekspert ds. infrastruktury alpejskiej, który może pochwalić się bogatym doświadczeniem w tej dziedzinie, w tym po śmiertelnym ataku krowy w tyrolskiej dolinie Stubai, wygłosił przemówienie programowe.

Dane z bazy danych wypadków ÖKAS

Peter Kapelari zakłada, że wypadki są nie tylko postrzegane jako rosnące, ale są również statystycznie weryfikowalne. Jako tło wykorzystuje bazę danych wypadków ÖKAS. Ocena przeprowadzona przez Austriackie Centrum Niedźwiedzia, Wilka i Rysia w 2023 r. ujawniła następujący wynik: w latach 2005-2023 doszło do 86 ataków krów na 112 osób. 93 osoby zostały ranne, 2 zmarły w wyniku ataków, a 17 nie odniosło obrażeń. Ponadto doszło do jednego śmiertelnego wypadku w dolinie Gastein w 2024 r. i jednego w Dachstein latem 2025 r. We wszystkich śmiertelnych wypadkach uczestniczył co najmniej jeden pies. Jeśli przeczytasz raporty policji alpejskiej dotyczące wypadków, wypadki z osobami rannymi są wyraźnie przedstawione w perspektywie. Wiele osób zostało rannych „wtórnie”, na przykład potykając się lub upadając podczas ucieczki. W niektórych przypadkach prowokacyjne zachowanie turystów wobec pasącego się bydła doprowadziło do wypadków. Wypadki przy pracy spowodowane przez hodowców alpejskich są również rejestrowane w bazie danych. Oznacza to, że bardzo często krowy nie były odpowiedzialne za wypadek i nie wykazywały agresywnego zachowania. Jednak w innych wypadkach, zarówno z psami, jak i bez nich, dochodziło do skrajnie niebezpiecznych sytuacji.

–> Więcej na ten temat będzie można przeczytać w letnim wydaniu analyse:berg 2026.

Sprawa Pinnistal

Do czasu tak zwanego „wyroku w sprawie krowy” w 2014 r. nie było żadnych wyroków skazujących w związku z atakami krów, a roszczenia cywilne były prawie zawsze oddalane. Jednak według Petera Kapelari, sprawa Pinnistal była zupełnie inna: po śmiertelnym wypadku właściciel zwierzęcia został uznany za winnego w pierwszej instancji. Dopiero w drugiej i trzeciej instancji wyrok został zmniejszony, a ofierze przyznano również 50% winy.

Mimo że firma ubezpieczeniowa wypłaciła rolnikom uznaną kwotę szkody w wysokości 125 000 EUR, rolnicy alpejscy nadal byli bardzo niezadowoleni. Według Kapelari po raz pierwszy zwołano okrągły stół z udziałem wszystkich odpowiednich instytucji (izb, turystyki, stowarzyszenia alpejskiego), a także rządów prowincji i federacji w celu wspólnego znalezienia rozwiązań. Dyskusje te były bardzo owocne, ponieważ zaowocowały opracowaniem 10 zasad właściwego zachowania na pastwiskach alpejskich, które są nadal w użyciu. Zasady, foldery i filmy są dostępne dla wszystkich bezpłatnie. Ponadto poprawka do austriackiego kodeksu cywilnego (§1320) odciążyła hodowców na pastwiskach górskich, ponieważ hodowla zwierząt na pastwiskach górskich jest tradycyjną specjalnością, a zatem odwiedzający ponoszą osobistą odpowiedzialność.

Chociaż zasady te nie straciły nic ze swojej ważności, mogą one nie być wystarczające dla Kapelari, ponieważ liczba incydentów na górskich pastwiskach rośnie, a nie maleje.

Możliwe przyczyny rosnącej liczby incydentów na pastwiskach górskich

Peter Kapelari przedstawia kilka możliwych przyczyn czasami bardzo agresywnego zachowania wypasanych zwierząt gospodarskich, które są następnie potwierdzane przez obecnych ekspertów:

• Zmiany w hodowli zwierząt pastwiskowych
  Przejście na hodowlę krów mamek i przejście z uwięzi do luźnych pomieszczeń może przyczynić się do tego, że krowy zostaną „zdemestykalizowane”, tj. będą miały mniejszy kontakt z ludźmi, a zatem będą bardziej kierować się instynktem. Kapelari jest pewien, że krowa (matka) jest wyraźnie niedoceniana w porównaniu z bykiem.

• Zmiana w posiadaniu psów
  Kapelari podejrzewa, że nie tylko jest o wiele więcej turystów pieszych, ale także o wiele więcej psów. Jednocześnie zmniejsza się liczba psów w gospodarstwach. Ponadto „sposób myślenia” właścicieli psów zmienił się zasadniczo: W przeszłości psy były często trzymane jako pomocnicy do różnych zadań, ale dziś są przede wszystkim członkiem rodziny i należy zadać pytanie, czy właścicielom i psom nie brakuje czasem odpowiedniego szkolenia.

• Zmiany w społeczeństwie
  Jednocześnie zachodzą fundamentalne zmiany w społeczeństwie. „Przymus bycia aktywnym” w czasie wolnym rośnie, podczas gdy zdrowy rozsądek, rozwaga i wiedza o naturze spadły.

• Stresdla wypasanych zwierząt gospodarskich spowodowany innymi czynnikami
  Kapelari wspomina również o możliwych czynnikach stresu dla wypasanych zwierząt gospodarskich spowodowanych zmianami klimatu lub częstszym występowaniem dużych drapieżników.

Podsumowując, według Kapelari, nic dziwnego, że rozdźwięki między hodowcami pastwisk górskich a użytkownikami rekreacyjnymi pogłębiają się, a surowe środki, takie jak ogólny zakaz posiadania psów lub całkowite ogrodzenie wypasanych zwierząt gospodarskich, są często wymagane.

Oświadczenia obecnych ekspertów

Wypowiedzi urzędowych lekarzy weterynarii są interesujące, ponieważ obserwują oni również „de-domestykację” wspomnianą przez Kapelariego z powodu zmian w hodowli bydła. Jednocześnie obarczają odpowiedzialnością rolników, którzy powinni znać swoje zwierzęta na tyle dobrze, by nie wysyłać „problematycznych zwierząt” na górskie pastwiska.

Nikt nie zaprzecza, że górskie pastwiska reprezentują starożytny krajobraz kulturowy, utrzymują bioróżnorodność i są podstawowym argumentem na rzecz turystyki. Rolnicy słusznie życzą sobie, aby ich „alpejskie pastwiska” jako miejsce pracy były odpowiednio uznawane i miały wyższy priorytet niż nieskrępowane sporty rekreacyjne. Wszyscy zgadzają się również, że turystyka, która została zaproszona na sympozjum, ale nie wzięła w nim udziału, musi zostać pociągnięta do odpowiedzialności, aby uniknąć sprzedawania obrazów alpejskiej idylli, która nie istnieje. Wszyscy zgadzają się, że techniczne możliwości komunikacji muszą być znacznie lepiej wykorzystywane – od inteligentnych drogowskazów z wbudowanymi chipami po cyfrowe informacje o stadach ssaków, które można wziąć pod uwagę przy planowaniu wycieczek.

A nawet niektóre z 10 istniejących zasad zachowania mogłyby zostać zrewidowane – na przykład w odniesieniu do odległości od pasącego się bydła. Według obecnego na miejscu trenera bydła i rolnika jest to zawsze główny problem.

Podsumowanie

Wypadki z udziałem wypasanych zwierząt zdarzają się w austriackich Alpach raz po raz. W stosunku do liczby sportowców rekreacyjnych, liczba obrażeń i ofiar śmiertelnych jest niska, ale jest to niezaprzeczalnie kwestia emocjonalna, ponieważ niewiele jest miejsc, w których różne interesy w środowisku naturalnym ścierają się tak wyraźnie jak tutaj. Z jednej strony są wędrowcy i sportowcy, którzy wykorzystują górskie pastwiska jako miejsce tęsknoty, jako równowagę w codziennym życiu i/lub jako sprzęt sportowy. Z drugiej strony są alpejscy rolnicy, którzy od wieków wypędzają swoje bydło na letnie pastwiska i w ten sposób stworzyli i nadal zachowują bogaty w gatunki krajobraz kulturowy, który charakteryzuje krajobraz Alp i jest wykorzystywany przez turystykę.

Wypasane zwierzęta – zwłaszcza matki – wydają się być niepokojone lub nękane przez ciągłe zakłócenia powodowane przez użytkowników rekreacyjnych. Przypuszczalnie dzieje się tak zwłaszcza wtedy, gdy nie ma alternatywnych tras, odległość jest zbyt krótka, psy są prowadzone lub nie można już ocenić zakłóceń, ponieważ użytkownicy rekreacyjni poruszają się nie tylko po oznakowanych szlakach turystycznych. Brak wiedzy ze strony użytkowników rekreacyjnych, psy z niewielkim lub żadnym przeszkoleniem, ignorowanie tablic informacyjnych, a nawet brak szacunku dla właściciela gruntu / hodowcy alpejskiego i samej krowy (podchodzenie zbyt blisko, zakłócanie „prywatności” krowy, atakowanie, robienie zdjęć…) może prowadzić do niebezpiecznych sytuacji.

Wnioski

Sympozjum osiągnęło dokładnie to, co miało osiągnąć: Przedstawiciele różnych instytucji spotkali się i zostali wysłuchani. Skupiono się nie na wskazywaniu winnych, ale na pracy nad wspólnymi rozwiązaniami. W ten sposób rozpoczęła się dyskusja, która będzie kontynuowana w kolejnych etapach. Celem jest wspólne opracowanie konkretnych środków i zainicjowanie najlepszej możliwej komunikacji za pośrednictwem wszystkich możliwych kanałów.

Jako niezależna platforma, ÖKAS przyjmie rolę moderatora i zapewni niezbędną komunikację zewnętrzną.

Zapowiedziany wcześniej artykuł w analyse:berg Summer 2026 poinformuje o konkretnych dalszych krokach.